آداب دانش‌اندوزى و فراگيرى دانش ، در فصل هفتم گزارش شده است ؛ و چه تنبّه‌آفرين و ديده‌گشا ! سؤال و جستجوگرىِ دانش از راه پرسيدن از ديگران ، از مهم‌ترين راه‌هاى زدودن ناآگاهى و رسيدن به آگاهىهاست . از اين رو ، در ادامه آنچه آمد ، فصل هشتم از اين باب ، ويژه " آداب پرسش " است و بر نمودن آنچه شايسته پرسيدن است و آنچه نبايد از چگونگى آن پرسيد ، و در نهايت ، چگونگى و فرجام بسيار پرسيدن . در فصل نهم ، از احكام " آموختن " سخن رفته است و در ضمن آن ، از آنچه شايسته دانستن است و آنچه نبايد آموخت و سخنى كوتاه در اين كه : مراد روايات نبوىِ بيانگر " نهى از آموختن نجوم " چيست ؟ ! فصل دهم ، نصوص مرتبط با ضرورت تعليم ، آگاهىگسترى ، جايگاه آن ، ارزش معلّم و حقوق معلّم را آورده است و فصل يازدهم ، " آداب تعليم " را كه از جمله آنهاست : اخلاصِ احسان ، و نرمش و مدارا در دانش‌گسترى و در پايان ، اين سخن بيدارگر از پيامبر خدا كه : يا أَبا ذَرٍّ ! إِذا سُئِلتَ عَن عِلمٍ لا تَعلَمُهُ فَقُل : لا أَعلَمُهُ ، تَنجُ مِن تَبِعَتِهِ ، وَ لا تُفتِ بِما لا عِلمَ لَكَ بِهِ ، تَنجُ مِن عَذابِ اللّهِ يَومَ القيامَةِ . يا أَبا ذَرٍّ ! يَطَّلِعُ قَومٌ مِن أَهلِ الجَنَّةِ عَلى قَومٍ مِن أَهلِ النَّارِ فَيقولونَ : ما أَدخَلَكُمُ النَّارَ وَ قَد دَخَلنا الجَنَّةَ لِفَضلِ تأديبِكُم وَ تَعليمِكُم ؟ فَيقولونَ : إِنَّا كُنَّا نأمرُ بِالخَيرِ وَ لا نَفعَلُهُ . « 1 » اى ابو ذر ! هر گاه از تو پرسشى شد كه جوابش را نمىدانى ، بگو : نمىدانم ، تا از تبعات آن ، رهايى يا بى و درباره چيزى كه نمىدانى ، فتوا نده تا از عذاب خدا در روز رستاخيز ، برهى . اى ابو ذر ! گروهى از بهشتيان به گروهى از جهنّميان سرك مىكشند و از آنها مىپرسند : چه باعث گرفتارى شما به آتش شد ، در حالى كه خدا ما را به فضل

--> ( 1 ) مكارم الأخلاق : ج 2 ص 363 ح 2661 ، بحار الأنوار : ج 77 ص 74 ح 3 .